حسن حسن زاده آملى
54
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى)
درس 19 : افق ترسى هر گاه شخصى بر نقطه اى در سطح ارض ، بصرش را مركز قرار دهد و شعاع متوهم خارج از بصر مماس به سطح كره ارض و منتهى به فلك اعظم گردد ، سپس همين سان بر گرد زمين يكدوره را تمام كند كه فاصل ميان ظاهر و خفى از زمين و آسمان يعنى به حقيقت فاصل بين مايرى و ما لايرى گردد ، افق ترسى مرتسم مىشود . وجه تسميه آن به ترسى اين است كه ترس به معنى سپر است ، و چون زمين كروى است لاجرم قسمتى از حدى به ارض كه شخص ناظر بر وسط آن ايستاده است با آن دائره مفروض گرداگرد حدبه ، به شكل سپر متصور مى گردد . از تعريف دوائر ثلاث آفاق دانسته شد كه ترسى مطلقا بين مايرى و ملايرى فاصل است به خلاف حقيقى و حسى . افق ترسى را افق رؤيت نيز گويند و حسى نيز بر آن اطلاق شده است و لكن اشهر اسماى هر يك همان حقيقى و حسى و ترسى است كه گفته آمد . افق ترسى به حسب تفاوت قامت ناظر در طول و قصر و به حسب ارتفاع و انخفاض محلى كه منظر وى باشد ، اختلاف مى يابد كه شايد گاهى محيط وى منطبق بر محيط افق حقيقى گردد ، و گاهى دائره صغيره اى يعنى مقنطره اى بود كه در زير آن يا در زير آن قرار گيرد . در صورت انطباق ، فاصل ظاهر و خفى به دو نيم برابر بود . و اگر در زير آن افتد ، برخى از آنچه كه به افق حقيقى لايرى بود مرئى شود . و اگر در زبر آن افتد بالعكس . خلاصه فاصل بين مايرى و مالايرى ،